يكي محرم ز نزديكان در گاه | | فرو گفت اين حكايت جمله با شاه |
كه فرهاد از غم شيرين چنان شد | | كه در عالم حديثش داستان شد |
دماغش را چنان سودا گرفته است | | كز آن سودا ره صحرا گرفته است |
ز سوداي جمال آن دل افروز | | برهنه پا و سر گردد شب و روز |
دلم گويد به شيرين دردمند است | | بدين آوازه آوازش بلند است |
هراسي نز جوان دارد نه از پير | | نه از شمشير ميترسد نه از تير |
دلش زان ماه بيپيوند بينم | | به آوازيش ازو خرسند بينم |
ز بس كارد به ياد آن سيمتن را | | فرامش كرده خواهد خويشتن را |
كند هر هفته بر قصرش سلامي | | شود راضي چو بنيوشد پيامي |
ملك چون كرد گوش آن داستان را | | هوس در دل فزود آن دلستان را |
دوهم ميدان به هم بهتر گرايند | | دو بلبل بر گلي خوشتر سرايند |
چو نقدي را دو كس باشد خريدار | | بهاي نقد بيش آيد پديدار |
دل خسرو به نوعي شادمان شد | | كه با او بيدلي همداستان شد |
به ديگر نوع، غيرت برد بر يار | | كه صاحب غيرتش افزود در كار |
در آن انديشه عاجز گشت رايش | | به حكم آن كه در گل بود پايش |
چو بر تن چيره گردد دردمندي | | فرود آيد سهي سرو از بلندي |
نشايد كرد خود را چاره كار | | كه بيمار است راي مرد بيمار |
سخن در تندرستي تندرست است | | كه در سستي همه تدبير سست است |
طبيب ار چند گيرد نبض پيوست | | به بيماري، به ديگر كس دهد دست |
| |
|
راي زدن خسرو |
ز نزديكان خود با محرمي چند | | نشست و زد درين معني دمي چند |
كه با اين مرد سودائي چه سازيم | | بدين مهره چگونه حقه بازيم |
گرش مانم بدو كارم تباهست | | و گر خونش بريزم بيگناه هست |
بسي كوشيدم اندر پادشاهي | | مگر عيدي كنم بي روستايي |
كند بر من كنون عيد آن مه نو | | كه كرد آشفتهاي را يار خسرو |
خردمندان چنين دادند پاسخ | | كه اي دولت به ديدار تو فرخ |
كمين مولاي تو صاحب كلاهان | | به خاك پاي تو سوگند شاهان |
جهان اندازه عمر درازت | | سعادت يار و دولت كارسازت |
گر اين آشفته را تدبير سازيم | | نه ز آهن كز زرش زنجير سازيم |
كه سودا را مفرح زر بود زر | | مفرح خود به زر گردد ميسر |
نخستين خواند بايد با صد اميد | | زر افشاني بر او كردن چو خورشيد |
به زر نزدلستان كز دين برآيد | | بدين شيريني از شيرين بر آيد |
بسا بينا كه از زر كور گردد | | بس آهن كو به زر بيزور گردد |
گرش نتوان به زر معزول كردن | | به سنگي بايدش مشغول كردن |
كه تا آن روز كايد روز او تنگ | | گذارد عمر در پيكار آن سنگ |
| |
|
طلب كردن |
چو شه بشنيد قول انجمن را | | طلب فرمود كردن كوهكن را |
در آوردنش از در چون يكي كوه | | فتاده از پسش خلقي به انبوه |
نشان محنت اندر سر گرفته | | رهي بيخويش اندر بر گرفته |
ز رويش گشته پيدا بيقراري | | برو بگريسته دوران به زاري |
| |
|
مناظره |
نخستين بار گفتش كز كجايي | | بگفت از دار ملك آشنايي |
بگفت آنجا به صنعت درچه كوشند | | بگفت انده خرند و جان فروشند |
بگفتا جان فروشي در ادب نيست | | بگفت از عشقبازان اين عجب نيست |
بگفت از دل شدي عاشق بدين سان | | بگفت از دل تو ميگويي من از جان |
بگفتا عشق شيرين بر تو چونست | | بگفت از جان شيرينم فزونست |
بگفتا هر شبش بيني چو مهتاب | | بگفت آري چو خواب آيد كجا خواب |
بگفتا دل ز مهرش كي كني پاك | | بگفت آن گه كه باشم خفته در خاك |
بگفتا گر خرامي در سرايش | | بگفت اندازم اين سر زير پايش |
بگفتا گر كند چشم تو را ريش | | بگفت اين چشم ديگر دارمش پيش |
بگفتا گر كسش آرد فرا چنگ | | بگفت آهن خورد ور خود بود سنگ |
بگفت گر نيابي سوي او راه | | بگفت از دور شايد ديد در ماه |
بگفتا دوري از مه نيست در خور | | بگفت آشفته از مه دور بهتر |
بگفتا گر بخواهد هر چه داري | | بگفت اين از خدا خواهم به زاري |
بگفتا گر به سر يابيش خوشنود | | بگفت از گردن اين وام افكنم زود |
بگفتا دوستيش از طبع بگذار | | بگفت از دوستان نايد چنين كار |
بگفت آسوده شو كاين كار خامست | | بگفت آسودگي بر من حرامست |
بگفتا رو صبوري كن درين درد | | بگفت از جان صبوري چون توان كرد |
بگفت از صبر كردن كس خجل نيست | | بگفت اين دل تواند كرد دل نيست |
بگفت از عشق كارت سخت زارست | | بگفت از عاشقي خوشتر چه كارست |
بگفتا جان مده بس دل كه با اوست | | بگفتا دشمنند اين هر دو بيدوست |
بگفتا در غمش ميترسي از كس | | بگفت از محنت هجران او بس |
بگفتا هيچ همخوابيت بايد | | بگفت ار من نباشم نيز شايد |
بگفتا چوني ازعشق جمالش | | بگفت آن كس نداند جز خيالش |
بگفت از دل جدا كن عشق شيرين | | بگفتا چون زيم بيجان شيرين |
بگفت او آن من شد زو مكن ياد | | بگفت اين كي كند بيچاره فرهاد |
بگفت ار من كنم در وي نگاهي | | بگفت آفاق را سوزم به آهي |
چو عاجز گشت خسرو در جوابش | | نيامد بيش پرسيدن صوابش |
به ياران گفت كز خاكي و آبي | | نديدم كس بدين حاضر جوابي |
به زر ديدم كه با او بر نيايم | | چو زورش نيز بر سنگ آزمايم |
گشاد آن گه زبان چون تيغ پولاد | | فكند الماس را بر سنگ بنياد |
كه ما را هست كوهي بر گذرگاه | | كه مشكل ميتوان كردن بدو راه |
ميان كوه راهي كند بايد | | چنانك آمد شد ما را بشايد |
بدين تدبير كس را دسترس نيست | | كه كار توست و كار هيچ كس نيست |
به حق حرمت شيرين دلبند | | كز اين بهتر ندانم خورد سوگند |
كه با من سر بدين حاجت در آري | | چو حاجتمندم اين حاجت بر آري |
| |
|
جوابش داد مرد آهنين چنگ | | كه بردارم ز راه خسرو اين سنگ |
به شرط آن كه خدمت كرده باشم | | چنين شرطي به جاي آورده باشم |
دل خسرو رضاي من بجويد | | به ترك شكر شيرين بگويد |
چنان در خشم شد خسرو ز فرهاد | | كه حلقش خواست آزردن به پولاد |
دگر ره گفت ازين شرطم چه باكست | | كه سنگ است آن چه فرمودم نه خاكست |
اگر خاكست چون شايد بريدن | | و گر برد كجا شايد كشيدن |
به گرمي گفت كاري شرط كردم | | و گر زين شرط برگردم نه مردم |
ميان دربند و زور دست بگشاي | | برون شو دستبرد خويش بنماي |
چو بشنيد اين سخن فرهاد بيدل | | نشان كوه جست از شاه عادل |
به كوهي كرد خسرو رهنمونش | | كه خواند هر كس اكنون بيستونش |
به حكم آن كه سنگي بود خارا | | به سختي روي آن سنگ آشكارا |
ز دعوي گاه خسرو با دلي خوش | | روان شد كوهكن چون كوه آتش |
COMMENTS